Rola hormonów w regulacji nastroju i zdrowia psychicznego

Nasze samopoczucie psychiczne to nie tylko efekt doświadczeń, osobowości czy środowiska, w którym żyjemy. Ogromną rolę w regulacji nastroju i równowagi emocjonalnej odgrywają także hormony – subtelne substancje chemiczne produkowane przez gruczoły dokrewne, które wpływają na pracę mózgu i całego układu nerwowego. Choć często nie jesteśmy tego świadomi, to właśnie one mogą decydować o tym, czy czujemy się spokojni i zmotywowani, czy też przytłoczeni, rozdrażnieni i pozbawieni energii.

Hormony a nastrój – jak to działa?

Hormony pełnią funkcję „posłańców” w organizmie – przenoszą informacje pomiędzy układami i narządami, wpływając m.in. na metabolizm, odporność, cykl snu, apetyt czy reakcje emocjonalne. Ich wpływ na psychikę jest szczególnie silny, ponieważ oddziałują na neuroprzekaźniki w mózgu, czyli substancje odpowiedzialne za przekazywanie sygnałów między neuronami. Gdy gospodarka hormonalna jest zachwiana, naturalna równowaga chemiczna zostaje zaburzona, co może prowadzić do wahań nastroju, obniżonej motywacji czy nawet depresji.

Serotonina – hormon szczęścia

Jednym z najważniejszych hormonów wpływających na nastrój jest serotonina. Odpowiada ona za uczucie spokoju, stabilności emocjonalnej i ogólnego dobrostanu. Jej niedobór może powodować rozdrażnienie, bezsenność, spadek energii i objawy depresyjne. Serotonina powstaje z tryptofanu – aminokwasu dostarczanego z pożywieniem – dlatego zbilansowana dieta ma duże znaczenie dla jej poziomu. Równie istotne są ekspozycja na światło słoneczne i aktywność fizyczna, które stymulują jej produkcję.

Dopamina – motywacja i satysfakcja

Dopamina często określana jest mianem „hormonu nagrody”, ponieważ odpowiada za uczucie zadowolenia, motywację do działania i odczuwanie przyjemności. Prawidłowy poziom dopaminy wspiera koncentrację, pamięć oraz zdolność podejmowania decyzji. Jej niedobór może prowadzić do apatii, obniżonej motywacji czy nawet anhedonii – niezdolności do odczuwania radości. Z kolei nadmiar dopaminy bywa związany z impulsywnością i uzależnieniami. Utrzymanie jej równowagi to klucz do zdrowia psychicznego i satysfakcjonującego życia.

Zobacz też: → Zdrowie intymne po trzydziestce – dlaczego warto częściej odwiedzać przychodnię ginekologiczną?

Kortyzol – hormon stresu

Kortyzol produkowany przez nadnercza odgrywa ważną rolę w reagowaniu na stres. W krótkotrwałych sytuacjach mobilizuje organizm do działania – zwiększa poziom energii, przyspiesza reakcje i wspomaga koncentrację. Problem pojawia się wtedy, gdy stres jest przewlekły, a kortyzol utrzymuje się na wysokim poziomie przez długi czas. Może to prowadzić do zaburzeń snu, osłabienia odporności, problemów z pamięcią i koncentracją, a także do stanów lękowych czy depresyjnych. Dlatego techniki redukcji stresu – takie jak medytacja, aktywność fizyczna czy odpowiednia ilość snu – są niezbędne dla zdrowia psychicznego.

Oksytocyna i endorfiny – hormony relacji i dobrego samopoczucia

Nie można zapominać również o oksytocynie, zwanej „hormonem więzi”. Uwalnia się ona m.in. podczas bliskiego kontaktu z innymi ludźmi, przytulania, rozmów czy okazywania czułości. Jej obecność sprzyja poczuciu bezpieczeństwa, zaufania i empatii, co przekłada się na lepsze relacje społeczne i stabilność emocjonalną. Z kolei endorfiny, czyli naturalne „opioidy” organizmu, działają przeciwbólowo i poprawiają nastrój. Wydzielają się m.in. podczas wysiłku fizycznego, śmiechu czy słuchania ulubionej muzyki.

Hormony płciowe a psychika

Estrogen, progesteron i testosteron również mają ogromny wpływ na nasze emocje. Wahania ich poziomu – np. w czasie cyklu menstruacyjnego, menopauzy, andropauzy czy po porodzie – mogą powodować zmiany nastroju, drażliwość, problemy ze snem czy spadek libido. U kobiet szczególnie widoczne są powiązania między hormonami płciowymi a depresją poporodową czy zespołem napięcia przedmiesiączkowego (PMS). U mężczyzn z kolei niski poziom testosteronu może powodować obniżenie nastroju i energii życiowej.

Jak dbać o równowagę hormonalną?

Choć poziomu hormonów nie możemy kontrolować bezpośrednio, wiele codziennych nawyków ma ogromny wpływ na ich produkcję i działanie. Kluczowe znaczenie mają: zdrowa dieta bogata w witaminy i kwasy tłuszczowe, odpowiednia ilość snu, regularna aktywność fizyczna i unikanie przewlekłego stresu. Warto również pamiętać o profilaktycznych badaniach hormonalnych – nawet niewielkie zaburzenia mogą mieć wpływ na nasze samopoczucie psychiczne.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Jeśli zmagasz się z przewlekłym obniżeniem nastroju, nagłymi wahaniami emocji, problemami ze snem czy utratą motywacji, warto skonsultować się z lekarzem lub psychologiem. Czasem źródłem problemu nie jest tylko psychika, ale również zaburzenia hormonalne, które można skutecznie zdiagnozować i leczyć. Współpraca specjalistów z zakresu endokrynologii i zdrowia psychicznego często przynosi najlepsze rezultaty.

Profesjonalne wsparcie 

Zaburzenia hormonalne potrafią znacząco wpływać na nastrój i zdrowie psychiczne, dlatego nie warto ich bagatelizować. Jeśli od dłuższego czasu zmagasz się z problemami emocjonalnymi, wahaniami nastroju lub innymi niepokojącymi objawami, warto sięgnąć po wsparcie. Doświadczeni specjaliści z zakresu psychologii i zdrowia psychicznego mogą wesprzeć Cię w zrozumieniu przyczyny trudności i opracowaniu planu działania, który pomoże przywrócić równowagę czy poprawić jakość życia.

Artykuł edukacyjny przygotowany we współpracy z Poradnią Zdrowia Psychicznego COGITO Medic w Katowicach – https://cogitomedic.pl/

Źródła wiedzy:

• Mayo Clinic, „Hormones and Your Mood” https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/hormone-level-tests/about/pac-20384850
• Instytut Mikroekologii, „Neuroprzekaźniki i naturalne sposoby na podniesienie ich poziomu” https://instytut-mikroekologii.pl/neuroprzekazniki-i-naturalne-sposoby-na-podniesienie-ich-poziomu/
• Psychology Today, „What Dopamine Does to Your Brain” https://www.psychologytoday.com/us/basics/dopamine
• Mayo Clinic, „Cortisol: What it does and why it matters”
  https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cortisol-test/about/pac-20384677
• „Hormony szczęścia – jak je pobudzić?”
  https://www.superego.com.pl/hormony-szczescia-jak-je-pobudzic/
• Konsultacje specjalistyczne przy zaburzeniach nastroju i równowadze hormonalnej:
  Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne – rekomendacje diagnostyczne i leczenie (dostępne na oficjalnej stronie Towarzystwa)

#artykułpartnera #współpraca

fot. Canva