Patrycja KowalskaSkładniki kosmetyczne – co naprawdę oznaczają hasła na opakowaniach kosmetyków?
Dlaczego język kosmetyków nie jest językiem nauki?
Rynek kosmetyczny funkcjonuje na styku chemii, biologii skóry oraz marketingu. Problem polega na tym, że język używany na opakowaniach nie ma obowiązku być językiem naukowym, a jedynie zgodnym z przepisami prawa kosmetycznego. Składniki kosmetyczne a ich realne składy to czasami niebo a ziema.
W praktyce oznacza to, że wiele haseł:
- brzmi naukowo, ale nie ma definicji naukowej,
- sugeruje działanie biologiczne, którego kosmetyk nie może mieć,
- bazuje na emocjach, nie na mechanizmach działania.
Celem tego artykułu jest rozróżnienie faktów formulacyjnych od narracji marketingowej.
Jak powstają hasła marketingowe w kosmetykach
Różnica między deklaracją marketingową a deklaracją naukową
Deklaracja marketingowa:
- nie wymaga publikacji badań,
- nie musi precyzować metodologii,
- często opiera się na interpretacji wyników cząstkowych.
Deklaracja naukowa:
- odnosi się do konkretnego mechanizmu działania,
- wymaga jasno określonego stężenia i warunków,
- jest weryfikowalna.
W kosmetykach pierwsza forma dominuje.
Dlaczego prawo pozwala na tak szerokie interpretacje
Prawo kosmetyczne:
- zabrania deklarowania działania leczniczego,
- nie wymaga dowodów klinicznych dla większości haseł,
- pozostawia szerokie pole do semantycznych uproszczeń.
Dlatego określenia takie jak „odmładnia”, „regeneruje”, „aktywnie działa” są legalne, mimo że nie są precyzyjne.
Mit pierwszy: hasła sugerujące bezpieczeństwo i medyczność
„Dermatologicznie testowany” – co faktycznie oznacza
Hasło to informuje jedynie, że produkt przeszedł jakąkolwiek formę testu z udziałem skóry, najczęściej:
- test tolerancji,
- krótkotrwałą obserwację reakcji,
- niewielką grupę badanych.
Nie oznacza:
- skuteczności,
- długofalowego bezpieczeństwa,
- rekomendacji lekarskiej.
„Medical grade” i „laboratory quality”
W kosmetykach te określenia nie mają definicji prawnej. Nie istnieje kategoria „kosmetyk medyczny” w sensie regulacyjnym. Są to pojęcia stricte wizerunkowe.
Mit drugi: składniki, które brzmią aktywnie, ale nie działają biologicznie
Kolagen w kosmetykach
Kolagen stosowany miejscowo:
- nie penetruje bariery naskórkowej,
- nie zwiększa syntezy kolagenu skóry,
- działa wyłącznie powierzchniowo.
Jego obecność poprawia odczucie nawilżenia, ale nie przebudowuje struktury skóry.
Składniki kosmetyczne: złoto, diamenty, perły i inne luksusy
Te składniki:
- nie mają udokumentowanego mechanizmu działania dermatologicznego,
- nie wpływają na funkcje komórkowe,
- pełnią rolę estetyczną lub wizerunkową.
Ich obecność nie przekłada się na skuteczność pielęgnacyjną.
Mit trzeci: naturalność jako synonim skuteczności i bezpieczeństwa
Co naprawdę oznacza „pochodzenie naturalne”
Składnik pochodzenia naturalnego:
- może być silnie przetworzony chemicznie,
- może wykazywać potencjał drażniący,
- nie jest automatycznie lepiej tolerowany.
Naturalność nie determinuje jakości ani skuteczności formacji. Składniki kosmetyczne a ich pochodzenie naprawdę jest ważne.
Mit czwarty: eliminacja „złych” składników jako dowód jakości
„Bez parabenów”, „bez chemii”, „clean beauty”
Hasła te:
- nie informują, co zastąpiło dany składnik,
- często ukrywają zastosowanie mniej stabilnych konserwantów,
- budują poczucie zagrożenia, nie wiedzę.
Parabeny są jednymi z najlepiej przebadanych konserwantów w kosmetologii.
Mit piąty: natychmiastowe i spektakularne efekty
Dlaczego kosmetyki nie działają natychmiast
Procesy takie jak:
- poprawa bariery hydrolipidowej,
- regulacja pigmentacji,
- normalizacja keratynizacji
wymagają czasu i regularności.
Natychmiastowy efekt to zwykle:
- nawilżenie,
- wygładzenie optyczne,
- działanie filmotwórcze.
Jak czytać skład kosmetyku z perspektywy naukowej
Co ma znaczenie w INCI
Kluczowe są:
- pozycja składnika na liście,
- forma chemiczna,
- znane zakresy stężeń skutecznych,
- stabilność w danej formulacji.
Sama obecność składnika nie oznacza działania.
Dlaczego brak stężeń to problem
Bez informacji o stężeniu:
- nie można ocenić potencjału działania,
- nie da się porównać produktów,
- hasło staje się wyłącznie narzędziem marketingowym.
Kosmetyk jako produkt chemiczny, nie obietnica
Kosmetyki nie są cudownymi eliksirami.
Są produktami chemicznymi o ograniczonym, ale realnym potencjale, jeśli są:
- dobrze sformułowane,
- oparte na dowodach,
- dopasowane do potrzeb skóry.
Świadoma pielęgnacja zaczyna się tam, gdzie kończy się wiara w hasła, a zaczyna rozumienie mechanizmów.
Czytanie składów kosmetyków wymaga znajomości podstaw chemii i biologii skóry, ale również świadomości, jak działają mechanizmy marketingowe. Nie każdy składnik aktywny działa tylko dlatego, że pojawia się na opakowaniu. Skuteczna pielęgnacja opiera się na dowodach naukowych, regularności stosowania oraz dopasowaniu produktu do rzeczywistych potrzeb skóry, a nie na obietnicach bez pokrycia.
Składniki kosmetyczne – marketingowe
„Dermatologist Recommended”
Hasło to buduje wrażenie, że produkt:
- został oceniony przez dermatologa,
- jest bezpieczny i skuteczny,
- posiada poparcie środowiska medycznego.
Nie istnieje żaden ujednolicony standard określający:
- ilu dermatologów musi „rekomendować” produkt,
- na jakiej podstawie odbywa się rekomendacja,
- czy dotyczy ona składu, tolerancji czy jedynie ogólnego wrażenia.
W praktyce rekomendacja może oznaczać:
- opinię jednego lekarza współpracującego z marką,
- test tolerancji, a nie skuteczności,
- brak jakiejkolwiek publikacji lub dokumentacji dostępnej publicznie.
„Clinical / Clinically Proven”
Hasło ma jednoznacznie kojarzyć się z:
- badaniami klinicznymi,
- medycyną opartą na dowodach,
- wysoką wiarygodnością naukową.
W kosmetykach „clinical” może odnosić się do:
- badań aplikacyjnych na niewielkiej grupie ochotników,
- testów instrumentalnych (np. nawilżenie, wygładzenie),
- badań przeprowadzonych na surowcu, nie gotowym produkcie.
Nie oznacza:
- badań klinicznych w rozumieniu farmaceutycznym,
- długoterminowej oceny bezpieczeństwa,
- porównania z placebo w rygorystycznym protokole.
„Instant Youth” / „Wrinkle Erasing”
Hasła tego typu obiecują:
- natychmiastowe odmłodzenie,
- wygładzenie zmarszczek,
- efekt porównywalny z zabiegami estetycznymi.
Efekt „natychmiastowy” w kosmetyce oznacza zazwyczaj:
- chwilowe nawilżenie warstwy rogowej,
- filmotwórcze składniki wygładzające powierzchnię skóry,
- optyczne rozproszenie światła.
Nie zachodzi:
- przebudowa skóry,
- stymulacja kolagenu w czasie rzeczywistym,
- realne „usuwanie” zmarszczek.
„Paraben Free” / „Chemical-Free”
Te hasła bazują na strachu i sugerują, że:
- parabeny są szkodliwe,
- chemia w kosmetykach jest niebezpieczna,
- produkt jest zdrowszy niż inne.
Parabeny:
- są jednymi z najlepiej przebadanych konserwantów,
- mają dobrze poznany profil toksykologiczny,
- często są lepiej tolerowane niż ich zamienniki.
„Chemical-free” jest pojęciem nienaukowym:
- każdy kosmetyk jest mieszaniną substancji chemicznych,
- woda również jest związkiem chemicznym.
„Natural” / „Green Ingredients”
Hasła te mają wywoływać skojarzenia z:
- bezpieczeństwem,
- delikatnością,
- „czystością” składu.
„Natural” nie określa:
- stopnia przetworzenia składnika,
- jego stabilności,
- potencjału alergizującego.
W praktyce:
- wiele ekstraktów roślinnych ma zmienny skład,
- naturalne substancje zapachowe częściej uczulają,
- syntetyczne odpowiedniki bywają bezpieczniejsze i stabilniejsze.
„Lab Grade” / „Medical Grade”
Hasła te budują obraz produktu:
- profesjonalnego,
- porównywalnego do preparatów medycznych,
- tworzonego w warunkach laboratoryjnych wyższej klasy.
W kosmetyce nie istnieje kategoria „medical grade” w sensie regulacyjnym.
Każdy kosmetyk:
- powstaje w laboratorium,
- musi spełniać normy jakościowe,
- podlega ocenie bezpieczeństwa.
Hasło to nie różnicuje produktu pod względem skuteczności ani jakości składników.
„Rare Ingredient” / „Ancient Ingredients”
Narracja ta opiera się na:
- egzotyce,
- unikalności,
- rzekomej wyższości „sekretnej” receptury.
Rzadkość składnika:
- nie ma związku z jego skutecznością,
- nie oznacza lepszego działania biologicznego,
- często służy wyłącznie storytellingowi.
W laboratorium liczy się:
- powtarzalność,
- stabilność,
- udokumentowany mechanizm działania.
Hasła łączy jedna cecha: brzmią naukowo, ale nie podlegają naukowej weryfikacji.
Nie są kłamstwem w sensie prawnym, ale:
- upraszczają rzeczywistość,
- wykorzystują niewiedzę konsumencką,
- zastępują dane narracją.
Zrozumienie ich znaczenia pozwala czytać kosmetyki nie jak obietnice, lecz jak produkty chemiczne o określonych możliwościach i ograniczeniach.
Część II
Składniki kosmetyczne, które rzeczywiście mają potwierdzenie naukowe
Ta część nie ma na celu stworzenia kolejnej listy „must-have”. Jej rolą jest pokazanie różnicy między składnikiem marketingowym a składnikiem o udokumentowanym mechanizmie działania. Poniżej znajdują się przykłady substancji, które spełniają podstawowe kryteria naukowe: znany mechanizm, badania na ludziach, powtarzalność efektów.
Retinoidy (retinol, retinal, tretinoina – w różnych regulowanych formach)
Retinoidy są jedną z najlepiej przebadanych grup substancji w dermatologii i kosmetologii. Ich działanie polega na regulacji ekspresji genów odpowiedzialnych za proliferację komórek naskórka, syntezę kolagenu oraz normalizację procesu keratynizacji.
Efekty stosowania retinoidów:
- poprawa struktury skóry,
- zmniejszenie drobnych zmarszczek,
- redukcja przebarwień,
- normalizacja skóry trądzikowej.
Ich skuteczność jest udokumentowana w badaniach klinicznych, a ograniczenia wynikają głównie z tolerancji skóry i stabilności formulacji, nie z braku działania.
Składniki kosmetyczne: Niacynamid (witamina B3)
Niacynamid jest przykładem składnika, który nie brzmi spektakularnie, ale działa wielokierunkowo. Jego mechanizm obejmuje wpływ na barierę hydrolipidową, regulację produkcji sebum oraz modulację procesów zapalnych.
Udokumentowane działanie:
- poprawa funkcji bariery naskórkowej,
- zmniejszenie TEWL (transepidermalnej utraty wody),
- redukcja zaczerwienień,
- wsparcie terapii trądziku i skóry wrażliwej.
Jest to składnik dobrze tolerowany, stabilny i skuteczny w określonych zakresach stężeń, co czyni go przykładem realnej substancji aktywnej, a nie marketingowego dodatku.
Kwas azelainowy
Kwas azelainowy działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i normalizująco na proces rogowacenia. Jego skuteczność została potwierdzona zarówno w leczeniu trądziku, jak i w terapii przebarwień oraz rumienia.
Kluczowe cechy:
- działanie bez efektu „agresywnego złuszczania”,
- bezpieczeństwo długoterminowego stosowania,
- udokumentowana skuteczność w badaniach klinicznych.
To przykład składnika, który nie potrzebuje narracji marketingowej, ponieważ jego mechanizm działania jest dobrze opisany.
Ceramidy (w odpowiednich proporcjach)
Ceramidy są naturalnym składnikiem bariery naskórkowej. W kosmetykach działają wtedy, gdy są stosowane w odpowiednich proporcjach i w połączeniu z innymi lipidami.
Udokumentowane działanie:
- odbudowa bariery ochronnej skóry,
- zmniejszenie wrażliwości i suchości,
- poprawa tolerancji skóry na inne substancje aktywne.
Ich skuteczność nie wynika z samej obecności w INCI, lecz z prawidłowej formulacji.
Podsumowanie części II
Składniki, które rzeczywiście działają, mają wspólne cechy:
- nie wymagają sensacyjnych haseł,
- mają znany mechanizm działania,
- działają stopniowo, nie natychmiastowo,
- są skuteczne tylko w odpowiednich stężeniach i formulacjach.
To właśnie dlatego często przegrywają z „magicznie brzmiącymi” substancjami w marketingu, mimo że wygrywają w laboratorium. Składniki kosmetyczne często są formułowane tak, żeby nic nie zrozumiała. Bądź ostrożna 🙂
Renata Dasek
Paulina Bukowska
Patrycja Kowalska
Redakcja EnergiaKobiety